نگاهی به کتاب «جنگل نروژی» اثر «هاروکی موراکامی»

خاطره

در آغاز داستان، مردی 37 ساله به نام «تورو واتانابه» نسخه‌ای از ترانه‌ی «جنگل نروژی» اثر گروه «بیتلز» را در هواپیما می شنود و ناگهان به گذشته و دنیای نوستالژی برده می شود. جان گرفتنِ خاطرات «توکیو» در دوران جوانی‌اش و تمام اتفاقاتی در آنجا رقم خورد، برای او چندان خوشایند نیست، اما وضوح و جزئیات این خاطرات آن دوران در نظرش شگفت‌انگیز جلوه می کند. خیلی زود مشخص می شود که این تصاویر، مهم‌ترین خاطرات تمام زندگی‌اش هستند. «موراکامی» با استفاده از ترکیب خاطرات دردناک و لذت‌بخشی که «تورو» به یاد می آورد، نشان می دهد احساس نوستالژی و افسوس در اغلب اوقات ممکن است در خاطرات انسان در هم آمیخته و مبهم شوند؛ گاهی حتی تا حدی که دیگر این دو احساس متفاوت را نمی توان از یکدیگر تشخیص داد.

دنیای رمان «جنگل نروژی» بر پایه خاطرات بنا شده است. در ذهن «تورو»، به یاد آوردن سال های سرنوشت‌ساز زندگی‌اش، دقیق و تقریبا بی‌نقص است، اما در عین حال در مقاطع مختلف، تحت تأثیر نوستالژی و تیغ تیزِ افسوس، رنگ و بویی تازه به خود می گیرد. همزمان با این که خاطرات «تورو» بازمی گردند و در هم می آمیزند، مرز میان نوستالژی و افسوس محو و محوتر می شود—به گونه‌ای که لحظات دشوار، زیباتر، و لحظات خوشایند، پرتنش‌تر از آنچه در واقعیت بوده‌اند، به نظر می رسند. «هجده سال گذشته است اما هنوز می توانم تمام جزئیات آن روز در چمنزار را به یاد بیاورم [...] نگاه کردن به آن آسمان دوردست، تقریبا دردناک بود.» سفر «تورو» به گذشته این‌گونه آغاز می شود، همزمان با فرود هواپیمایش در شهر «هامبورگ» در آلمان.

«موراکامی» از همان نخستین سطرهای «داستان درون داستانِ» روایت، رنج و لذت همزمانِ خاطرات را به تصویر می کشد. «تورو» می گوید در زمان وقوع آن روز، منظره فقط یک منظره بود، اما اکنون «اولین چیزی است که به ذهنش بازمی گردد.» او جزئیات بسیار ریز را با دقت و به شکل کامل به یاد می آورد، اما وقتی نوبت به پر کردن صحنه های خاطراتش با افرادی می رسد که در آن خاطرات حضور داشتند، از این که نمی تواند چهره ها، احساسات و دیگر جزئیات را به همان آسانی به یاد آورد، سرشار از عذاب وجدان و افسوس می شود.

این صحنه‌ی آغازین، شیوه‌ی پرداخت رمان به مفهوم خاطره را در سراسر رمان به وجود می آورد. «تورو» چمنزاری زیبا و جذاب را به یاد می آورد، و همین‌طور آسمانی آن‌قدر زیبا که «نگاه کردن به آن تقریبا دردناک بود.» در قلمرو فیزیکی این خاطره، زیبایی و درد تقریبا از یکدیگر غیرقابل‌تشخیص هستند. اما وقتی «تورو» شروع به پر کردن جاهای خالی در خاطره‌ی چمنزار می کند، جزئیات تلخ و تاریک حتی بیش از پیش در کنار احساسات توضیح‌ناپذیرِ شادی و امید قرار می گیرند. چمنزار جایی است که «تورو» قبلا در کنار دوست خود، «نائوکو»، در آن قدم می زد.

گفت‌وگوهای میان «تورو» و «نائوکو» در چمنزار در روزی که «تورو» به خاطر می آورد، تیره و سرشار از هراس بودند—شوخی درباره سقوط در چاهی عمیق در حاشیه دشت، و نگرانی مشترک از ناممکن بودن مراقبت و حمایت واقعی از انسانی دیگر. با این حال، خاطره‌ی «تورو» از منظره‌ی آن چمنزار، روشن و دل‌نشین است. «موراکامی» به این صورت، نوستالژی را با افسوس در هم می تند و صحنه‌ای رویایی و زیبا را می آفریند که حقایق ناخوشایند و دشوار خاطره بر روی آن به نمایش درمی آید.

«موراکامی» همزمان با آمیختن مفاهیم نوستالژی و افسوس، از بین بردن مرزهای میان آن ها، و حتی گاهی تبدیل‌شان به احساسی واحد، درنهایت این نکته را مطرح می کند که نوستالژی و افسوس می توانند در کنار یکدیگر در خاطره‌ای از یک لحظه‌ی یکسان وجود داشته باشند، و این‌گونه خاطره را به قلمرویی هم آشنا و هم دردناک، هم شیرین و هم تلخ تبدیل کنند. «موراکامی» استدلال می کند که همین تضادها و دوگانگی هاست که به جهان خاطرات، جذابیت می بخشد و انسان را بارها و بارها به گذشته‌ی خود بازمی گرداند.